فهرست صنایع دستی ایران (۱)

تمدن چند هزار ساله ایران، میراث ماندگار بسیاری برای ما، مردم امروز این کشور کهن به یادگار گذاشته است. این میراث، مظاهر و جلوه های متنوع و متعددی دارد که هر یک از آنها به نحوی، گذشته درخشان و تمدن باستانی این مرز و بوم را بازگو می کند.یکی از این مظاهر که در شاخه های متنوعی خود نمایی می کند و بازگو کننده ی هویت و ذوق و هنر ایرانیان است، صنایع دستی است.

قدمت و تاريخچه صنايع دستي را مي توان با خلقت بشر و براي رفع نيازها و حوائج شخصي و اساساً بقا، همزمان دانست. از نمونه هاي آن سنگ نبشه هاي داخل غارها، زيراندازها، سلاح ها، البسه ها، ظروف گلي و فلزي و…را مي توان نام برد. در ايران اين هنر- صنعت از قدمت و سابقه ي ديرينه اي برخوردار است .

صنایه-دستی-فرش

صنایع دستی چیست؟

 

به لوازم تزیینی که فقط با استفاده از دست یا ابزارهای ساده دستی تهیه می‌شوند صنایع دستی می‌گویند. معمولا این کلمه بیشتر برای روش‌های سنتی که از طریق آن کالایی را می‌سازند به کار می‌رود و وسایلی که به صورت عمده و با ماشین‌های مختلف ساخته می‌شوند در این دسته‌بندی قرار نمی‌گیرند.

اگر بخواهیم تعریف درست‌تری از صنایع دستی داشته باشیم بهتر است بگوییم کارهای دستی‌ای هستند که با کاردستی فرق دارند و هدف آن‌ها متفاوت است. صنایع دستی‌ها بیشتر از یک وسیله تزیین ساده هستند و استفاده روزمره دارند و علاوه بر این موارد در دسته کارهای فرهنگی قرار می‌گیرند. این در حالی است که کاردستی‌ها بیشتر برای سرگرمی و فعال‌سازی خلاقیت ذهن هستند. در صنایع دستی فرهنگ و هنر میراثی نهفته در کار است که ارزش این کار را بالا می‌برد و با کار دستی فرق دارد.

هنر صنایع دستی در قرن ۱۹ میلادی در اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا به منظور اصلاحات در طراحی و جنبش‌های اجتماعی شروع شد.

صنایع دستی در ایران علاوه بر اینکه یک هنر بسیار زیباست، یکی از جاذبه‌های گردشگری هم محسوب می‌شود. صنایع دستی ایران نشان از قدمت فرهنگ و تمدن آن دارد و هر نقش و نگار در صنایع دستی شهرهای مختلف متعلق به دوره خاصی از تاریخ است. ایران در حوزه صنایع دستی تنوع بسیاری دارد و خیلی از شهرهای ایران در این حوزه فعال هستند. همین موضوع باعث شده است که ایران اولین کشور با بیشترین شهر ثبت شده جهانی از نظر صنایع دستی باشد

بافته‌های داری

  • فرش  قالی :
    • قالی تمام پشمی
    • قالی پشم ابریشم
    • قالی کرک ابریشم
    • قالی گل ابریشم
    • قالی تمام ابریشمی

(به نوعی زیرانداز دستباف که بافت آن بدون پُرز است گلیم گفته می‌شود ؛ این محصول معمولا با پشم طبیعی تولید می‌شود و گاهی اوقات در هم تنیده از مخلوط پشم و موی بز است. گلیم‌بافی هنری زنانه است و بیشتر در مناطق روستایی و عشایری ایران دیده می‌شود.)

    • گلیم دو رو
    • گلیم یک رو
    • گلیم یک رو با ترکیبی از بافت‌های قالی

(گبه انواعی از زیرانداز میباشد و همچون فرش بافی ارزش هنری بسیاری نیز دارد بطوریکه امروزه در همه جای دنیا طرفداران بیشماری را به خود جلب کرده. برخی از محققان دلیل نامگذاری این قالیچه با عنوان گبه را ضخیم بودن و کاربرد آن در حفاظت نسبت به عوامل مختلفی چون سرما میدانند. میتوان گفت تاریخچه پیدایش و تولید گبه به زمان انسان‌های اولیه برمیگردد .چراکه آنها در ابتدا از پوست حیوانات مختلف به عنوان زیرانداز خود استفاده می‌کردند و به مرور زمان و با کسب تجارب توانستند از پشم حیوانات اهلی نخستین زیراندازهای تار و پودی را تولید کنند که یکی از آنها گبه میباشد.)

(نوعی زیرانداز و کف‌پوش دست‌بافت است که با نخ پنبه بافته می‌شود که به‌علت خنکی پنبه، مناسب مناطق کویری است و شباهت زیادی به گلیم دارد؛ با این تفاوت که گلیم از پشم بافته می‌شود.)

بافته‌های دستگاهی

(جاجیم بافی به عنوان یکی از صنایع دستی رایج در ایران است .جاجیم به پارچه‌ای کم عرض و ضخیم است که از پودهای کلفت بافته می‌شود. این هنر بیشترین شباهت را به گلیم دارد، در جاجیم بافی رنگ‌های مختلفی که بالغ بر ۶ یا ۸ رنگ است مورد استفاده قرار می‌گیرد که بیشتر این رنگ‌ها گیاهی است. جاجیم‌ها پرز ندازند و می‌توان از هر دو روی آن استفاده کرد.) 

  • جاجیم‌مانندها:
    • جاجیمچه
    • گلیمچه متکازین
    • چنته
    • کیسه حمام
    • موج
    • ماشته
    • اهرامی
صنایع-دستی-جاجیم

(پلاس بافته ایست که از تار و پود تشکیل شده و همانند بسیاری از انواع قالی ها برای بافت پلاس باید دار را ابتدا چله کشی کرد و سپس پود را به روش خاص آن به دار بافت.

دارِ بافتِ پلاس متفاوت تر و کمی پیچیده تر از دار قالی است.

پلاس ها اکثرا طرح و نقش های افقی دارند و اغلب در بافت آن ها از رنگ های مختلف و کمی مایل به قرمز و قهوه ای استفاده می شود. پلاس کاربرد های مختلفی دارد مثل زیرانداز، روانداز، جانمازی و سفره پیش پای عروس. هم چنین به خاطر توانایی ای که در محافظت در برابر سرما و گرما دارد عشایر خراسان شمالی از آن برای مفروش کردن کف چادرهایشان از آن استفاده می کنند تا بتوانند به وسیله ی ان از گزند سرما و رطوبت در امان بمانند.)

  • پارچه‌ها:
    • پارچه‌های فاخر: زربفت (زری)، مخمل، مخمل نقش برجسته،ترمه، دارایی‌بافی، ابریشم‌دوزی.
    • سایر پارچه‌ها: عبا، برک، کرباس، متقال، ارمک‌بافی، شمد، شعربافی، احرامی، چادرشب‌بافی، رو فرشی و پرده‌ای.

دوخت روی پارچه

(یکی از صنایع دستی و هنرهای ایرانی است که با نخ وسوزن روی پارچه ودیگر بافت ها انجام میگیرد. این هنر در ایران بیشتر در استان سیستان و بلوچستان (بلوچ ها)و بعضی از مناطق دیگر ایران همچون اصفهان(ارامنه)، بختیاری ها، شمال کشور(ترکمن‌ها)، خراسان و یزد( زرتشتیان یزد) انجام می‌شود. سوزن‌دوزی‌های این مناطق از لحاظ طرح، رنگ و نوع دوخت با هم تفاوت‌هایی دارد. درایران مهد هنر سوزن دوزی سیستان وبلوچستان است که توسط زنان بلوچ انجام میگیرد . شهرستان ایرانشهر واقع در بلوچستان در سال ۱۳۹۷ به عنوان شهر ملی سوزن دوزی ثبت شد.)

    • سوزن‌دوزی درویشی تفرش
    • سوزن‌دوزی بلوچ (خامه‌دوزی)
    • سوزن‌دوزی ترکمن(سیاه‌دوزی ترکمن)
    • سوزن‌دوزی ممقان
صنایع-دستی-سوزن-دوزی
  • پته‌دوزی
  • بخارادوزی
  • نقش‌دوزی
  • نواردوزی
  • ملیله‌دوزی (ملیله به دوخت هایی اطلاق می شود که از مفتول های طلایی، نقره و آلیاژهای مختلف که به شکل فنری در آمده اند، برای تزئین سطح پارچه استفاده می شود. ملیله بر خلاف نخ های سرمه قابلیت انعطاف ندارد و براثر کشش زیاد از فرم خود خارج می شود.)
  • گلابتون‌دوزی
  • خوس‌دوزی
  • زرتشتی‌دوزی
  • قلاب‌دوزی:
    • قلاب‌دوزی اصفهان
    • قلاب‌دوزی رشت

دوخت داخل پارچه

  • چشمه‌دوزی
  • سکمه‌دوزی

الحاق سایر مواد به پارچه

  • ده‌یک‌دوزی
  • پیله‌دوزی
  • آجیده‌دوزی
  • منجوق‌دوزی
  • نقده‌دوزی
  • پولک‌دوزی
  • سکه دوزی
  • زغره‌دوزی
  • چهل‌تکه‌دوزی
صنایع-دستی-قلاب-دوزی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

منو

cofe shadi
Send via WhatsApp